علي بن زيد البيهقي
مقدمه 3
معارج نهج البلاغة
896 ، 992 ، 1158 ، 1169 ، 1172 ، 1183 ، 1200 ، 1214 ، 1218 ، 1220 ، 1223 ، 1227 ، 1228 ، 1252 ، 1284 ، 1333 ، 1344 ، 1384 ، 1389 ، 1399 ، 1413 ، 1417 ، 1568 ، 1578 ، 1607 ، 1612 ، 1617 ، 1618 ، 1637 ، 1671 ، 1722 ، 1844 ، 1892 ، 1894 ، 2018 ، 2029 ، 2044 ، 2057 ، 2068 ، 2122 ، 2128 ، 2151 ، 2196 ) . أو در جاى ديگر ( 2129 ) سخن ديگرى را هم مى آورد و مى گويد « غير الوبرى » . پيدا است كه وبرى خوارزمى مردى است آگاه از منطق و فلسفه و كلام و أدب و درين زمينه كم مانند و اگر كسى اين بندهاى پراكنده در گزارش بيهقى و كيدرى و ابن العتايقى را يك جا گرد آورد گزارش أو را بازسازى خواهد كرد و نمودارى از آن را نشان خواهد داد . از نكته ها كه أو مى آورد اينكه آسمان جسم نيست بلكه سمت و خلا است و آفتاب و ماه و ستارگان در آن مى گردند ( بند 264 برگ 31 پ - كيدرى 158 ) . بيهقى هم آنجا كه مى گويد كه پيش از من كسى آن را گزارش نكرده است گويا آن را نديده بود و پس از اين آن گزارش به دست أو رسيده است . گزارش ديگر كه در 556 چهار سالى پس از گزارش بيهقى آن هم در راوند كاشان ساخته شده است از قطب الدين أبو الحسن سعيد راوندى در گذشته 573 است بنام منهاع البراعة في شرح نهج البلاغة كه گزارشى است ادبى و لغوى و تنها « شرح الكلمات لأمير المؤمنين » و من نشانى از سخنان و برى خوارزمى و بيهقى در آن نديده أم . نيز گزارش قطب الدين تاج الاسلام محمد كيدرى بيهقى نيشابورى بنام حدائق الحقايق كه آن را در 576 بيست و چهار سالى پس از گزارش بيهقى و بيست سالى پس از گزارش راوندى ساخته و در آن از دو گزارش بيهقى و راوندى با دو رمز « ح ، ع » بندهائى آورده و چيزهايى بر آن دو افزوده است و اين گزارش است كه من از آن در درست ساختن گزارش بيهقى كه بندهاى بسيارى در آن آمده است كمك گرفته أم و اگر آن نمى بود چاپ اين گزارش از روى نسخه نادرست آستان رضوى برايم دشوارى بسيارى داشته است . من اين گزارش را نخستين بار نزد آقاى كمالى دبير شهر همدان ديده أم و از أو درخواستم كه اجازه دهد از آن براى دانشگاه تهران عكس بردارم أو با روئى گشاده و جوانمردانه نسخه را در اختيارم گذارده است و دانشگاه از آن فيلمى برداشته است و من در نشريه كتابخانه مركزى دانشگاه ( 5 : 384 ) و در فهرست فيلمها ( 2 : 36 ) و نامه آستان قدس ( 5 - 11 - 18 ) آن را شناسانده أم . نسخه اى تازه تر از آن در كتابخانه مرعشى در قم هست ( 3 : 19 ) .